- Plasma là trạng thái thứ tư của vật chất – trạng thái ion hóa. Công nghệ plasma lạnh trong y học là một ứng dụng khoa học mới: chứa các thành phần có hoạt chất chứa oxy và nito, tia UV cường độ thấp, có tác dụng phá vỡ hoặc xâm nhập qua màng tế bào, tiêu diệt hoặc ức chế hoạt động của vi khuẩn, vi rút và nấm. Plasma lạnh xúc tác phản ứng N2 + O2 → 2NO, đóng vai trò quan trọng trong quá trình liền thương của cơ thể kích thích sự phát triển của các tế bào sừng và nguyên bào sợi, kích thích tái tạo biểu mô và sự hình thành các mạch máu giúp nhanh lành vết thương, ít tạo sẹo xấu, làm giảm đau, giảm sưng, kháng viêm.
- Tia plasma lạnh không có tác dụng đâm xuyên mà chỉ giới hạn trên vài micromet bề mặt nên không gây tổn hại tế bào da. PlasmaMed là máy phát tia plasma lạnh sử dụng khí Argon (khí trơ > 90%) không cháy, không độc. Tia Plasma khi được phát ra có màu sáng tím. Khi cự ly chiếu (khoảng cách từ đầu phát (đầu bút) tia Plasma đến bề mặt vết thương) <0.5cm (tạo vùng tác động đường kính khoảng 1cm) được gọi là chế độ diệt khuẩn. Khi cự ly chiếu >1cm (tạo vùng tác động đường kính khoảng 1cm) được gọi là chế độ liền thương. Vì vậy, tia Plasma lạnh hỗ trợ điều trị vết thương có tác dụng:
+ Diệt vi khuẩn hoặc ức chế vi khuẩn, vi rút và nấm.
+ Kích thích tăng sinh tế bào, tái sinh mô, hình thành tân mạch trong quá trình liền thương.
+ Giúp cuống rốn sau sinh nhanh khô và rụng, giảm nguy cơ nhiễm trùng.
Thời gian thực hiện kỹ thuật (ước tính): 10 phút
2-3 phút chiếu/ ca
6 phút chuẩn bị, dọn dẹp máy, dụng cụ
- Trẻ sơ sinh khỏe mạnh > 24 giờ sau đẻ.
- Gia đình trẻ có nhu cầu.
- Những trẻ non tháng và bệnh lý cần chăm sóc đặc biệt.
- Nguyên tắc khi chiếu:
+ Đảm bảo an toàn khi chiếu tia plasma cho cuống rốn của trẻ, cô lập rốn với vùng da xung quanh.
+ Tiến hành trong phòng kín và khi trẻ không quá no.
4.1. Điều dưỡng, nữ hộ sinh/người chăm sóc trẻ:
- Trang phục đúng quy định, móng tay cắt ngắn, dũa tròn, không đeo trang sức.
- Rửa tay thường quy.
- Tắt điện thoại hoặc để điện thoại chế độ im lặng tránh ảnh hưởng tới quá trình chăm sóc trẻ
- Luôn giao tiếp với trẻ.
4.2. Địa điểm và dụng cụ
- Thời điểm chiếu: 24 - 48 giờ sau sinh.
- Địa điểm chiếu:
+ Phòng kín gió, mùa đông có sươi hoặc điều hòa.
+ Nhiệt độ phòng 28 - 30 độ C.
+ Có thể bật nhạc không lời
- Dụng cụ
+ Dụng cụ vô khuẩn: 02 cốc trụ panh, cốc bông cồn 70º (nếu cần), găng sạch.
+ Máy PlasmaMED® .
+ Xô đựng rác theo quy định.
+ Thùng đựng đồ vải bẩn.
+ Xà phòng rửa tay và dung dịch sát khuẩn tay nhanh.
4.3. Chuẩn bị sơ sinh
- Thông báo cho sản phụ, người nhà sản phụ và đón trẻ đến phòng chiếu Plasma.
- Yêu cầu giữ ấm cho trẻ, không cho bú quá no (trước chiếu 1 giờ).
- Kiểm tra vòng nhận dạng của trẻ và mẹ.
Bước 1:
- Điều dưỡng chuẩn bị phòng chiếu, mời sản phụ/người nhà sản phụ bế bé qua phòng chiếu.
Bước 2:
- Điều dưỡng trải săng sạch lên bàn, chuẩn bị sẵn sàng dụng cụ và máy chiếu plasmaMED.
- Điều dưỡng đeo găng tay sạch.
- Cởi quần áo/tã áo cho trẻ bộc lộ vùng rốn cần chiếu.
- Thấm dịch vùng rốn và da xung quanh cuống rốn của trẻ bằng khăn/gạc mềm.
Bước 3:
- Nhận định tình trạng rốn: thân rốn còn tươi, héo hay đã khô. Chân rốn khô hay tiết dịch, chảy máu (lưu ý hướng dẫn sản phụ/người nhà sản phụ cách theo dõi).
- Nếu rốn bất thường: Sát khuẩn tay nhanh, lau rốn trẻ bằng cồn 70º (nếu đủ điều kiện tháo kẹp rốn, sát khuẩn lại).
- Có thể tiến hành tắm trẻ trước khi chiếu (nếu cần).
Bước 4:
- Tiến hành chiếu tia plasma:
+ Bật công tắc nguồn.
+ Chọn chế độ điều trị tự động hoặc bán tự động của máy PlasmaMED.
+ Ấn pedal để khởi động hoặc chiếu tia plasma.
+ Đưa đầu chiếu tia plasma vào vùng chiếu (phần thạch Wharton) theo nguyên tắc chiếu từ phần thân cuống rốn (sát vị trí chuyển tiếp cuống rốn với da bé) lên ngọn cuống rốn (sát nơi kẹp rốn). (Thời gian chiếu và cách di chuyển: Ít nhất 10s mỗi vị trí chiếu, di chuyển chậm đầu chiếu Plasma trên cuống rốn theo chu vi cuống rốn, đảm bảo vị trí chiếu khô trước khi chuyển sang vị trí khác).
Bước 5:
- Kiểm tra lại cuống rốn sau chiếu:
+ Cuống rốn đã khô hay chưa?
+ Có tiết dịch hay không?
+ Vùng da xung quanh có tổn thương không?
Bước 6:
- Thu dọn dụng cụ, khử nhiễm bàn chiếu đúng quy định.
- Rửa tay thường quy.
Bước 7:
- Giải đáp những câu hỏi của sản phụ/người nhà sản phụ (nếu có).
- Tần suất chiếu: hai lần/ngày, mỗi lần cách nhau 6 giờ, bắt đầu từ thời điểm trẻ được về nằm cùng mẹ và ở sau lần tắm trẻ đầu tiên, chiếu trong vòng 3 ngày đầu tiên hoặc đến khi trẻ ra viện. Ở lần chiếu thứ 2 trong ngày không cần phải sau khi đã tắm trẻ.
- Thời gian mỗi lần chiếu: Từ 120-180 giây (2-3 phút).
- Ghi y lệnh chiếu plasma trong tờ điều trị.
- Ghi thực hiện y lệnh trong phiếu chăm sóc.
- Toàn thân: Hô hấp, mạch, huyết áp, nhiệt độ
- Tại chỗ:
+ Bỏng vùng da xung quanh: Đắp gạc sạch tẩm nước cất vô khuẩn để làm giảm tổn thương lan rộng và giúp trẻ dễ chịu.
+ Loét hoặc chảy máu vùng chiếu: Vùng gạc vô khuẩn thấm dịch hoặc máu, sát trùng nhẹ bằng betadine 1% sau đó băng bằng gạc thoáng để cầm máu.
+ Nhiễm trùng cuống rốn: Xử trí theo nguyên tắc chăm sóc nhiễm trùng rốn.
- Quyết định số 898/ QĐ - BYT của Bộ Y tế ngày 15/03/2017 về ban hành hướng dẫn quy trình hỗ trợ vết thương bằng máy Plasma Med.
- Đỗ Hoàng Tùng(2015). " Máy phát tia plasma lạnh ứng dụng trong lĩnh vực y sinh, bằng độc quyền sang chế, số 14627".
⁃ Trang thiết bị và công trình y tế công văn số 7689/BYT - TB - CT, BYT.
⁃ Nguyễn Thị Hiền, và chăm sóc (2012), nghiên cứu đánh giá sử dụng kháng sinh tại bệnh viện Việt đức giai đoạn 2009 - 2011 luận văn thạc sĩ Y học, đại học dược Hà nội.
- Đỗ Tuấn Đạt - Bệnh viện phụ sản Hà Nội "Nghiên cứu ứng dụng công nghệ plasma lạnh từ máy plasmaMED trong chăm sóc cuống rốn sơ sinh".